Na czym polega metoda PNF?

Rehabilitacja stanowi bardzo istotną część procesu leczenia w wielu schorzeniach, po urazach. Szczególne znaczenie ma dla pacjentów z ograniczeniami umiejętności ruchowych oraz funkcji wegetatywnych.

Na czym polega metoda PNF?

Metoda PNF, wykorzystująca możliwości pacjenta i naturalne fizjologiczne ruchy, przynosi wymierne efekty w wielu obszarach medycyny, m.in. w ortopedii, neurologii, w pediatrii.

Na czym polega metoda PNF?

Metoda PNF (proprioceptywne nerwowo-mięśniowe torowanie ruchu) to specyficzne podejście do rehabilitacji, bazuje bowiem na fizjologicznym, naturalnym dla człowieka ruchu. Wykorzystuje się tu zakres ruchów odczuwanych przez pacjenta (propriocepcja) i tzw. opór manualny. Bardzo istotne jest zastosowanie metody PNF do ponownej nauki ruchu, koordynacji, stabilizacji. Ćwiczenia są bezbolesne, mogą rozluźniać, mobilizować, działają przeciwbólowo.

Przebieg

Metoda PNF w praktyce opiera się na specyfice ruchu i aktywności codziennych zdrowego człowieka. W trakcie zabiegów pacjent współpracuje z fizjoterapeutą, otrzymuje od niego bodźce dotyczące specyfiki ruchu. Współpraca jest dwustronna, ponieważ terapeuta PNF na bieżąco uwzględnia także potrzeby i możliwości pacjenta.

Opór manualny, który jest tak ważny w czasie zabiegów, jest stale dostosowywany do celów terapii, ale także do aktualnych możliwości osoby rehabilitowanej. Zapewnia to opcję weryfikacji, korekty podczas jednego ruchu. Ogromne znaczenie w przypadku metody PNF ma to, że rehabilitacja nie zaczyna się w miejscu dysfunkcji, a wykorzystuje naturalny potencjał pacjenta.

Bazując na własnych siłach ćwiczącego stosuje się tzw. reedukację nerwowo mięśniową w zakresie utraconych umiejętności oraz funkcji. Jest to bardzo istotne, nie tylko w kontekście stricte fizycznym, ale również pod względem nastawienia psychicznego.

Terapeuta PNF wzmacnia, albo od nowa buduje, w pacjencie wiarę we własne siły, ponieważ metoda opiera się na jego umiejętnościach.

Kolejnym atutem jest uaktywnienie ćwiczącego na wielu płaszczyznach, metoda zakłada bowiem stymulację wielozmysłową – ćwiczenia wykorzystują słuch, wzrok, dotyk, zmysł równowagi, a nawet czucie głębokie. Dla pacjentów unieruchomionych bardzo ważne są zakładane efekty i cele, ustalane wspólnie z pacjentem, takie jak przemieszczanie się na materacu, przesiadanie na wózek itp.

Jednocześnie poprawne wykonywania ćwiczeń pod kontrolą terapeuty chroni przed tzw. nieprawidłową kompensacją, czyli niewłaściwym zastępowaniem utraconych możliwości ruchowych czy ułożenia kończyn.

Ćwiczenia metodą PNF pomagają także w powrocie do sprawności w zakresie funkcji wegetatywnych, uruchamiają mięśnie twarzy (np. po udarze), języka, funkcje oddychania, połykania i wymowy. W ramach terapii oddechowej działa się też korzystnie na pracę autonomicznego układu nerwowego.

Rehabilitacja masaż

Zastosowanie metody PNF

Metody rehabilitacji powinny być dostosowane do specyfiki schorzenia, problemu i uwzględniać możliwości pacjenta. Dlatego PNF w praktyce sprawdza się w tak wielu obszarach. Ćwiczenia PNF mogą działać rozluźniająco, mobilizują, uaktywniają, łagodzą ból.

Stosuje się je u osób z dysfunkcjami w obrębie układu kostno-stawowego, mięśniowego i nerwowego.

Szerokie spektrum wykorzystania tej metody rehabilitacji obejmuje  neurologię (m.in. pacjentów po udarze, z chorobami nerwowo-mięśniowymi, chorobą Parkinsona), w pediatrii, ortopedii (np. w leczeniu skoliozy, dystrofii mięśniowych, pacjentów z endoprotezą).

Metoda PNF w ortopedii

Ćwiczenia metodą PNF zaleca się u pacjentów:

  • pooperacyjnych z zaburzeniami funkcji mięśni (deficyty masy i siły mięśniowej),
  • ze schorzeniami mięśni szkieletowych (np. dystrofie, zaburzenia metaboliczne, zmiany zapalne),
  • ze złamaniami tkanki kostnej, zwichnięciami,
  • z uszkodzeniami tkanek miękkich w obrębie aparatu ruchu: mięśni, ścięgien, więzadeł, torebek stawowych,
  • z zaburzeniami propriocepcji po urazach tkanek miękkich,
  • z zaburzeniami prawidłowej postawy,
  • z bólami kręgosłupa szyjnego, piersiowego oraz lędźwiowo – krzyżowego,
  • z neuralgiami nerwu trójdzielnego oraz twarzowego,
  • z zaburzeniami funkcji wegetatywnych (oddychanie, połykanie, artykulacja),
  • wymagających leczenia stawów hypermobilnych (stabilizacje stawów kręgosłupa oraz kończyn).

PNF w ortopedii

Korzyści z zastosowania metody PNF w neurologii odnotowano m.in. u pacjentów:

  • po udarze mózgu i przebytych krwotokach,
  • ze schorzeniami wywołującym problemy z utrzymaniem równowagi,
  • z chorobami wywołującymi upośledzenie stereotypu chodu,
  •  ze stwardnieniem rozsianym (SM),
  • z chorobą Parkinsona.

Geneza i cele

Fizjoterapia metodą PNF ma już dość długą historię. Jej początki to rok 1946 i współpraca neurofizjologa dr Hermana Kabata i i fizjoterapeutki Maggie Knott. Główne założenia oparto na obserwacji codziennych ruchów człowieka – dostrzeżono, że nie przebiegają one w jednej płaszczyźnie anatomicznej.

Złożony charakter nawet najprostszych ruchów to ich trójpłaszczyznowy przebieg - wzdłuż skośnych osi ruchu. To z kolei stwarza warunki uruchomienia największej liczby mięśni wykorzystywanych do wykonania ruchów i codziennych czynności. 

W ramach metody PNF opracowano wzorce dla poszczególnych elementów, części ciała: łopatki, miednicy, kończyny górnej, dolnej, tułowia i głowy oraz dla równoczesnych ruchów nóg i rąk.

Zastosowanie znajdują też wzorce ruchowe nabywane, wyuczone i wykorzystywane przez człowieka w ciągu całego życia. Jest to istota metody, ponieważ właśnie te wzorce wysyłają do mózgu bodźce, dzięki którym aktywizują się mechanizmy przywracania lub poprawy kontroli motorycznej oraz utraconych umiejętności ruchowych.

Co na to nauka?

Co prawda nie ma jak do tej pory prac klinicznych, które skupiałyby się na potwierdzeniu skuteczności metody PNF. Prowadzono jednak badania naukowe, w których starannie opisano korzyści ze stosowania tej metody, wpływ na poprawę ruchomości stawów czy napięci mięśni.

Nie brakuje wielu opisów konkretnych przypadków, z uwzględnieniem pozytywnych zmian u osób rehabilitowanych ćwiczeniami PNF. Nie bez powodu jest to metoda stosowana na oddziałach neurologii, w ośrodkach rehabilitacyjnych. W Polsce jest to procedura postępowania uwzględniona przez Narodowy Fundusz Zdrowia z kategorią „metody specjalne”.

Czy jest skuteczna?

Rehabilitacja to wiele metod i technik pracy z pacjentem – od masaży leczniczych po aktywną gimnastykę pod okiem fizjoterapeuty. Na tym tle metoda PNF wyróżnia się specyficzną filozofią opartą na szerokiej współpracy z pacjentem oraz jego naturalnych możliwościach. Skuteczność terapii wynika m.in. z  tego, że koncentruje się na pracy nad konkretną funkcją potrzebną pacjentowi.

Jednocześnie postrzega go jako całość i wykorzystuje rezerwy tkwiące w organizmie, motywuje, mobilizuje. Korzyści i opisywane efekty ćwiczeń PNF wynikają również z faktu, iż jest to metoda bezbolesna i niestresująca dla pacjenta. Aspekt współpracy jest tu szczególnie ważny, terapeuta nie „ordynuje” z góry założonych ćwiczeń czy ruchów.

Są one dostosowane nie tylko do dysfunkcji pacjenta, ale także do jego aktualnego stanu i możliwości, co zapewnia bardzo indywidualnie ukierunkowane działania. Edukacja na temat wykonywanych ćwiczeń, ich prawidłowości i celowości zapewnia poczucie bezpieczeństwa, ale pozwala też na kontynuowanie ćwiczeń samodzielnie.

NFZ
Allianz
Mondial Assistance
Saltus Zdrowie
TU Zdrowie

Nasz serwis używa plików cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. Dowiedz się wiecej.

Zgadzam się